Człowiek z marmuru – rewizja arcydzieła Wajdy

Demaskatorska podróż przez archiwa i pamięć stalinowskiej Polski, ukazująca propagandę niszczącą jednostkę oraz jeden z kluczowych portretów systemowego zniewolenia. Młoda reżyserka Agnieszka (debiut Krystyny Jandy) bierze na warsztat historię Mateusza Birkuta (Jerzy Radziwiłowicz), stalinowskiego przodownika pracy. Zaintrygowana marmurowym posągiem i archiwalnym filmem z zdzieranym portretem, śledzi losy mężczyzny i spotyka bliskich mu ludzi: przyjaciół, współpracowników, oficerów SB, dziennikarzy, byłą żonę. Wchodzi w świat manipulacji, złudnych nadziei, propagandy i kłamstw, gdzie bohater ludu staje się wrogiem władzy z dnia na dzień. Scenariusz Aleksandra Ścibora-Rylskiego powstał w latach 60., Wajda walczył o realizację, marząc o Agnieszce Osieckiej w roli głównej. Szansę dała zmiana na szczytach – liberalny minister Józef Tejchma, osobiście związany z Nową Hutą. PZPR dopuściło film bez reklamy, zablokowało Cannes (choć dostał FIPRESCI), a Tejchma stracił stanowisko. Powstało arcydzieło inspirowane 'Obywatelem Kane'em', opisujące stalinizm, ofiary i beneficjentów władzy, z energiczną muzyką Andrzeja Korzyńskiego. Debiuty Jandy i Radziwiłowicza zapoczątkowały trylogię o robotnikach: 'Człowiek z marmuru', 'Człowiek z żelaza' (Złota Palma) i 'Człowiek z nadziei'. Język: polski z angielskimi napisami. CZŁOWIEK Z MARMURU, reż. Andrzej Wajda, Polska 1977, 153′.